CONGOMA calling!

Rwanda wordt “Het Land van de Duizend Heuvels” genoemd vanwege zijn bergachtige landschap. Het ligt ingesloten tussen Uganda in het noorden, Tanzania in het oosten, Burundi in het zuiden en de Democratische Republiek Congo in het westen. Na de indrukwekkende Congo-week waren Riëtte en ik toe aan iets luchtigers en als je toch in de buurt bent, is Rwanda zeker een aanrader. Een groter contrast tussen de beide buurlanden is nauwelijks denkbaar. Laten we een paar feiten eens naast onze ervaringen leggen.

Rwanda heeft een oppervlakte van ongeveer 26.000 vierkante kilometer, wat het een van de kleinste landen van Afrika maakt. Het is ongeveer 2/3 van Nederland en past 90 keer in Congo! We rijden op donderdag met taxi Peter, die vaak voor Medair werkt, vanaf de grens in ruim 3 uur naar hoofdstad Kigali, zo’n beetje midden in het land. Onderweg kijken we onze ogen uit. De doorgaande wegen zijn van prima kwaliteit, glad geasfalteerd, zoals ik er in Congo geen ben tegengekomen. Werkelijk overal zijn mensen in gele hesjes bezig om de wegen zo ongeveer stofvrij te maken. Ze maken daarbij gebruik van ouderwetse bezems, een bosje takken, al dan niet samengebonden rond een steel. Ook stoffer en blik ontbreken niet. Nergens is ook maar iets van afval te bekennen. Daarmee hebben we een enorm verschil met Congo te pakken, waar afval in het straatbeeld niet eens meer opvalt. Langs de wegen heel veel mensen, te voet of op de fiets, slepend met alle voorstelbare goederen en tevens veel voor ons onvoorstelbare ladingen. Dat lijkt dan weer wel op Congo! We zien 7 kratten bier op een bagagedrager, enorme zakken aardappelen en hoog opgestapelde bakstenen die de fietsbanden doen puffen.

Heuvelop worden de zwaarbeladen rijwielen stapvoets voortgeduwd, heuvelaf bereikt menangstaanjagende snelheden. Overigens zijn om de paar kilometer flitspalen opgesteld en veel bewapende politieagenten voeren controles uit. Hoe anders dan in Congo.

Rwanda heeft een bevolking van ongeveer 13 miljoen mensen, iets meer dan 10% van DR Congo. De bevolkingsdichtheid is daarmee een van de grootste in Afrika. Kigali heeft 1.7 miljoen inwoners. De economie is sterk afhankelijk van de landbouw, vooral de teelt van koffie en thee als belangrijke exportproducten.

Het Bruto Nationaal Product is 14 Miljard US Dollar en daarmee ongeveer 20% van de DR Congo. In Kigali zien we net als in Goma honderden taxibrommers in het straatbeeld, maar er zijn grote verschillen: bestuurder en passagiers dragen in Rwanda een helm, vanaf dit jaar gaat men over op elektrische brommers, verkeersregels bestaan en worden nageleefd, verkeerslichten werken en we zijn als blanke Europeanen op straat volstrekt veilig. 

Een ander verschil tussen beide landen is de taal. De nationale taal van Rwanda ging in 2008 officieel van het Frans naar het Engels. Deze wijziging volgde op de beëindiging van de Franse invloed na de genocide. De regering besloot om Engels als de primaire taal voor onderwijs, bestuur en zaken te adopteren, als onderdeel van de bredere heroriëntatie naar een meer Angelsaksisch georiënteerde regio. In de buurt van onze lodge, anderhalf uur rijden ten oosten van Kigali, maken we een paar wandelingen. Kinderen begroeten ons met ‘hello, how are you?’ en ‘money? Ouderen mompelen ‘bonjour’ en ‘Bonne année’.

Rwanda heeft een groot aantal verschillende ecosystemen, waaronder tropische regenwouden, moerassen, meren, savannes en de genoemde bergachtige gebieden, die verschillende vogelsoorten aantrekken. Dit zorgt voor een enorme verscheidenheid aan vogelsoorten, van zeldzame en bedreigde soorten tot migrerende vogels. Er zijn rond de 700 soorten te vinden en dat maakt het land aantrekkelijk voor vogelspotters. Rond onze lodge kunnen we ervan meegenieten. De rustgevende stilte wordt alleen doorbroken door vele en diverse vogelgeluiden.

Rwanda is wereldwijd natuurlijk bekend geworden door de genocide van 1994, waarbij naar schatting 800.000 mensen werden gedood in een periode van honderd dagen. Dit gebeurde toen extremistische Hutu’s hun macht wilden behouden door de Tutsi-bevolking uit te moorden. Na de genocide heeft Rwanda opmerkelijke vooruitgang geboekt in termen van economische groei, politieke stabiliteit en sociale cohesie. Het land is onder leiding van president Paul Kagame, uitgegroeid tot een van de snelst groeiende economieën van Afrika. Verder is Rwanda een pionier op het gebied van milieubehoud, met beschermde natuurparken zoals het Volcanoes National Park, dat beroemd is om zijn berggorilla’s. Het land zet zich in voor duurzame ontwikkeling, met initiatieven zoals het bevorderen van hernieuwbare energie en het aanpakken van klimaatverandering. Rwanda staat ook bekend om zijn strikte wetgeving tegen plastic, waarmee het land een van de eerste was om plastic zakken volledig te verbieden.

Veel Rwandezen, vooral de jongere generatie en de stedelingen, waarderen de stabiliteit die Kagame heeft gebracht. Onder zijn leiderschap is de infrastructuur verbeterd en is grootschalig geïnvesteerd in onderwijs, gezondheidszorg, armoedebestrijding en gendergelijkheid. Rwanda heeft bijvoorbeeld hethoogste percentage vrouwelijke parlementsleden ter wereld, namelijk 60%. Congo steekt daar met 13% vrouwelijke volksvertegenwoordigers schril bij af. In vergelijking met sommige andere landen in Afrika, heeft Rwanda onder Kagame een lager niveau van criminaliteit en corruptie. Dit draagt bij aan de perceptie van veiligheid en welvaart. Ook heeft Kagame geprobeerd etnische verdeeldheid te overbruggen, die ooit de genocide aanstak. Zo heeft hij het beleid van “Rwandanisme” gepromoot, een nationale identiteit die boven etnische en politieke verschillen staat.

Maar er is ook een keerzijde. Internationale mensenrechtenorganisaties beschuldigen Kagame van het onderdrukken van politieke oppositie en het beperken van democratische vrijheden. Er zijn meldingen van repressie tegen journalisten, activisten en politieke tegenstanders, vaak met beschuldigingen van intimidatie, arrestaties of zelfs moord. De vrijheid van meningsuiting is zeer beperkt. Kagame wordt vaak gezien als autoritair en zijn langdurig leiderschap (hij is sinds 2000 president) heeft geleid tot zorgen over het gebrek aan politiek pluralisme. In 2015 werd een grondwetswijziging doorgevoerd die zijn presidentschap verlengde, wat de kritiek op zijn machtsconcentratie vergrootte. Ook zijn er zorgen over de ongelijke verdeling van welvaart. Hoewel Rwanda indrukwekkende economische groei boekt, blijft de vraag of deze groei ten goede komt aan iedereen. 

In dat land waren we een kleine week heuse toeristen die genoten van prachtig weer, heerlijk eten, een weldadige rust, een schitterend landschap en kleurrijke vogels in alle soorten en maten. Maar het zit er weer op. We zijn weer terug in Goma en Den Haag, het nieuwe jaar is begonnen en we gaan weer aan de slag: het leven van de vele vluchtelingen een klein beetje beter maken! Want het belangrijkste verschil tussen de landen heb ik nog niet eens genoemd: in Congo wordt voortdurend gevochten – met alle gevolgen – en in Rwanda niet meer.