CONGOMA calling!

We wensen het elkaar toe en we toasten erop, we vinden het vanzelfsprekend of we maken ons er zorgen over. In de noodhulp aan kwetsbare groepen mensen in Oost-Congo is het logischerwijs een cruciaal thema: gezondheid. Vorige week bezochten we de afgelegen nederzetting Bulenga. Met een snelle boot, schuimen over het Kivumeer, bij een schilderachtige inham overstappen op de bagagedrager van een bromfiets en na een kwartiertje hobbelen onder een dicht bladerdak sta ik ergens in de rimboe bij een door Medair opgezet gezondheidscentrumpje. Zo kom je nog eens ergens!

Ik krijg een hand van Jean-Baptiste, de dorpschef. Hij vertelt me dat hij 68 jaar geleden in Bulenga is geboren. Hij is blij ons te ontvangen en weet te vertellen dat zijn dorp al heel veel goeds van Medair heeft ontvangen. Gezondheidszorg is voor het dorp van groot belang en natuurlijk ook voor het nabijgelegen vluchtelingenkamp. Alphonse geeft namens Medair leiding aan de faciliteit. Hij vertelt dat een bevalling normaalgesproken 5 dollar kost, maar voor vluchtelingen gratis is. Mensen komen met hun kwalen maar al te graag naar onze hulppost, voor medicijnen, vaccinaties of een kleine behandeling. Moeders met hun kinderen in doeken voor- of achterop gebonden, wachten geduldig op hun beurt. Er wordt ingeënt tegen de pest.

Ik kon toen nog niet weten dat ik een paar dagen later met een andere enge ziekte werd geconfronteerd: de virusinfectie Mpox, of wel apenpokken. Wat was het geval? In het dicht bij Goma gelegen vluchtelingendorp Mudja (ik was er een paar weken geleden nog bij de Medair gezondheidspost) is Mpox geconstateerd. Een vijfjarig meisje werd met huiduitslag en koorts voor de zekerheid doorgestuurd naar een ziekenhuis waar Mpox werd bevestigd. Met dit ene geval is er direct sprake van een epidemie. Een dag later werden 4 patiënten toegevoegd en inmiddels staat de teller op 9. Ik heb begrepen dat er weinig tegen te doen is: een gezond lichaam kan het virus na enige tijd ‘wegwerken’ (zie Corona), maar bij zwakke, ondervoede kinderen is het virus levensbedreigend.  

We hebben binnen Medair Goma direct een crisisteam opgezet waarbinnen we dagelijks de te nemen maatregelen bespreken, die overigens voor ons herkenbaar zijn als de Covid-regels. Bizar vond ik het feit dat een van de patiënten, een meisje van 15, uit de opgezette isoleertent was ontsnapt. Hoe kan dat nou gebeuren, vroeg ik de arts in ons team. We denken dat ze honger heeft gekregen… Ik was verbijsterd. Vind je het heel gek dat ik zou willen voorstellen dat wij, anders dan gebruikelijk, in dit bijzondere geval, voor eten in de isoleertent zorgen, vroeg ik. Het lijkt mij volstrekt logisch dat het arme kind op zoek gaat naar eten, met uiteraard een grote kans op snelle besmetting van anderen. Nee, dat is niet raar, dat hebben we bij de cholera-epidemie vorig jaar ook gedaan…! Enfin, inmiddels zorgen we dat de patiënten 3 maaltijden per dag krijgen en ook voor de moeders, als er jonge kinderen door het virus zijn geveld.

Er komt overigens best veel bij kijken: mensen in Mudja en nabijgelegen vluchtelingenkampen voorlichten (door onze community engagement teams), medisch personeel informeren (door Health-collega’s) pakketten verstrekken met zeep, maskers, plastic handschoenen (door WASH-personeel), extra water aanleveren, posters laten drukken met aanwijzingen wat te doen (door communicatieteam), teksten in Swahili opnemen die via luidsprekers worden omgeroepen, isoleerruimtes creëren, veilig transport opzetten om patiënten af te voeren, voertuigen ontsmetten met chloor, onze eigen maatregelen nemen op het werk, eten voor de patiënten regelen (nutrition-collega’s) en nog meer. Nu maar hopen dat het virus niet echt doorzet!

Na een periode van interne conflicten, dictatuur en economische neergang bevindt Zaïre zich in 1996 in een ernstige crisis. De oostelijke delen van het land zijn verstoord door de nasleep van de Rwandese genocide. Langdurige regionale geschillen en onopgeloste spanningen verergeren de situatie. Daarbij is de bevolking gefrustreerd door de incompetentie en corruptie van het regime en bevinden de strijdkrachten zich in een uiterst wankele staat. President Mobutu is inmiddels ernstig ziek en niet in staat de tegenstellingen binnen de regering aan te pakken. Het land bevindt zich (weer eens) in een staat van politiek en financieel bankroet.

De situatie escaleert als Rwanda Zaïre binnenvalt. De periode die aanbreekt staat te boek als de Eerste Congolese Burgeroorlog. Je zou haast zeggen: er waren er toch al meer geweest? Het conflict werd al snel versterkt toen andere landen, waaronder Oeganda, Burundi, Angola en Eritrea, zich bij de aanval aansloten. Tegelijkertijd smeedde een coalitie van Congolese anti-Mobutu-rebellen een alliantie. Ondanks de pogingen van de Zaïrese regering om weerstand te bieden, gesteund door geallieerde milities en Soedan, stort het regime van Mobutu in enkele maanden in elkaar.

Laurent Désiré Kabila was weer op het toneel verschenen. Als langdurige tegenstander van Mobutu leidde hij de Alliantie van Democratische Strijdkrachten voor de Bevrijding van Congo (ADFL), een rebellengroep gesponsord door Rwanda en Oeganda. Hij trok op vanuit het oosten, werd op zijn tocht overal als een held binnengehaald en nog voordat hij in Kinshasa aankwam, was Mobutu al op de vlucht geslagen. Ondanks de relatief korte duur van de oorlog, werden grootschalige verwoestingen aangericht en werden honderdduizenden mensen de dood ingejaagd. Als de nieuwe president van het land dat hij Democratische Republiek Congo noemde, bevindt Kabila zich in een delicate positie als marionet van zijn buitenlandse vrienden. Kort na zijn aantreden in 1997 geeft hij het bevel tot vertrek van alle buitenlandse troepen uit het land om een mogelijke coup te voorkomen, wat leidt tot de Tweede Congolese Burgeroorlog. Volgende keer wil ik wat meer over deze ‘papa Kabila’ vertellen (zijn zoon werd later ook president…).